Sinir sistemini etkileyen Cytomegalovirus ve Epstein-Barr virusunun erken tedavisine yönelik tanı kitlerinin geliştirilmesi

PROJE HEDEFLERİ

Herpesviruslar, farklı yaş grubu ve bağışıklığı düşük olan insanlarda infeksiyonlara ve kanserden otoimmun hastalıklara kadar giden ciddi sağlık problemlerine neden olmaktadır. Gelişmiş ülkelerde herpesvirus infeksiyonlarının görülme sıklığı %50’nin üzerinde iken gelişmekte olan veya az gelişmiş ülkelerde bu oran %95’e kadar çıkmaktadır. Özellikle herpesvirus-4 (Epstein-Barr virus-EBV) ve herpesvirus-5 (Cytomegalovirus-CMV), merkezi sinir sistemini etkileyerek nöron hasarı yapabilmektedir. 2022’de yayınlanan bir makalede EBV ile multipl skleroz hastalığı arasında ilişki kurulmuştur. Nöron hasarı ile birlikte diğer hastalıklarla da semptomatik yönden karışması tanısal problemleri de beraberinde getirdiğinden EBV ve CMV infeksiyonlarının erken tanısı ile nöron hasarı sonucu oluşan diğer hastalıkların (Multiple skleroz, Epilepsi gibi) bu infeksiyonlarından ayırt edilmesi doğru ve etkin tedavi için gereklidir.  Dolayısıyla hem erken hem de ayırıcı tanıda kullanılabilecek serolojik ve moleküler tanı kitlerine ihtiyaç duyulmaktadır. Bu projede;

1. Nöron hasarına neden olabilen EBV ve CMV’lerin erken tanısı ile birlikte tedavi sürecinin gecikmeden başlanması için serolojik, moleküler ve biyosensör temelli tanı kitlerinin geliştirilmesi amaçlandı. İlgili kitlerin geliştirilmesi, bu virusların neden olduğu nöron hasarlarının nörodejeneratif hastalıklardan (Multiple sclerosis, Epilepsi gibi) ve diğer nöyron hastalıklarından ayırt edilmesine katkı sağlayacaktır. Projenin başarı ile tamamlanması sonucunda geliştirilecek bu kitler ile hem erken tanı hem de hastalığın durumu (aktif, reaktif veya latent) hakkında bilgi edinilebilecek olup önemli bilimsel veriler de sağlanacaktır. Özellikle serolojik tanı amaçlı geliştirilecek IgM ve IgG ELISA kitleri ile antikor titreleri tespit edilerek infeksiyonların hangi evrede olduğu belirlenmeye çalışılacaktır. Ayrıca iligili serolojik kitler, nöron hasarına neden olan diğer nörolojik hastalıkların ayırıcı tanısında da kullanılabilecektir.  Bunun yanında geliştirilecek lateral flow ve biyosensör temelli test kitleri ile klinikte kullanım kolaylığı ve adı geçen infeksiyonlarda erken tanı sağlanacaktır. EBV ve CMV tanısı için geliştirilecek ELISA, lateral flow testleri ve biyosensörler henüz ülkemizde üretilmemektedir.
2. Projede diğer geliştirilecek bir kit olan real time PCR test kiti ile, hem EBV hem de CMV DNA yükü ve infeksiyon evresi belirlenebilecektir. Her ne kadar ülkemizde EBV ve CMV için real time PCR kitleri üretiliyor olsa da bu kitler ayrı ayrı üretilmektedir. Bu projede bu viruslar aynı platformda “multipleks” tek kit olarak geliştirilecek olup internal kontrol ile birlikte EBV ve CMV hedef genleri saptayan sistem oluşturulacaktır.